» Материалы за Июль 2015 года

Яҡты рухын һаҡлайбыҙ28.07.2015

Ни тиһәң дә, бәхетле булған минең атайым - уға һуғыштан әйләнеп ҡайтырға яҙа, ә байтаҡ ауылдаштары яу яланында ятып ҡала.
Борхан Нурлығаян улы Нафиҡов 1910 йылда Мулдаш ауылында тыуа. 5 йәшендә генә атайһыҙ ҡала. Әсәһе ҡулында, шулай уҡ, Хәкимә апаһы һәм Хәҙисә һеңлеһе булалар.
Әйткәндәй, Хәҙисә апайҙың тормош иптәше Хәмзә еҙнә лә һуғышта ҡатнашҡан. Әсирлеккә эләгә, үҙебеҙҙекеләр азат иткәс, илбаҫарҙарға ҡаршы һуғышыуын дауам итә. Тыуған иленә әйләнеп ҡайтҡас, 7 йылға төрмәгә ултыртып ҡуялар
.
Атайһыҙ Борханға тормоштоң әсеһен дә, сөсөһөн дә татырға тура килә. Әминә өләсәй балаларын аяҡҡа баҫтырыу өсөн ир-ат урынына эшләй. Теремек, эшкә тилбер улы хәленән килгәнсә әсәһенә ярҙамлаша. Улына ҡарап: «Кил әле, үҫкәнем. Бигерәк атайыңа оҡшағанһың, татарым минең», - тип яратыр булған. Беҙгә һәр саҡ ни өсөн татар, беҙҙең олатай кем булған һуң тигән һорау ҡыҙыҡ ине. Ике йыл элек Фәүзиә һеңлебеҙ архивҡа һорау ебәреп, олатайыбыҙҙың Илеш районы, Иғмәт ауылынан икәнен асыҡланы.
(№ 86)

Хоҡуҡ түгел, бурыс!28.07.2015

24 июль көнө район хакимиәтендә урындағы бюджет потенциалын арттырыу һәм хеҙмәт мөнәсәбәттәрен рәсмиләштереү буйынса комиссияларҙыœ берлектәге ултырышы үтте. Бер ай самаһы элек урындағы ҡаҙнаны тулыландырырға тәғәйен һалымдар 14134,1 мең һум түләп еткерелмәгәйне. Ошондай комиссиялар эшмәкәрлегенең эффекты бар - бынан алдағы һуңғы ултырыштан һуң 997 мең һум бурыс ҡайтарылған да инде.
Был тапҡырҙа ла һалым, аренда түләүе, страховка иғәнәләре буйынса бурыслы физик һәм юридик берәмектәр саҡырылды.

Комиссия ағзалары иҡтисад субъекттары етәкселәренең аңлатмаларын тыңланылар, бурыстарҙы ҡаплауҙың конкрет сроктарын билдәләнеләр. Тыңлай башлаһаң, яуап тотоусыларҙың ихтирам итерлек сәбәптәре юҡ түгел һымаҡ. Мәҫәлән, бер крәҫтиән-фермер хужалығы төп эшмәкәрлекте юғары кимәлдә алып бара, күп булмаһа ла, хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡын ваҡытында түләй. ªммә мәгәр былтырҙан страховка иғәнәләрен һәм физик шәхестәрҙең килеменән һалым күсермәй. Финанс ҡайтышлыҡтың сәбәбен былай тип аңлатты: әлеге мәл бар ресурстарҙы мал аҙығы әҙерләүгә йүнәлткәнмен,
(№ 86)

Иман ҡайта ауылға28.07.2015

Иман ҡайта ауылғаХалҡыбыҙҙың иманға ынтылыуы йылдан-йыл нығыраҡ һиҙелә. Исламды юғары уҡыу йорттарында өйрәнгән белгестәр арта, дини йолалар үтәлә, кешеләр йыйылышып намаҙҙар, аяттар уҡый, вәғәздәр тыңлай. Абҙаҡ ауылында ла ҡасандыр мәсет булған. Әммә, атеизмға өйрәткән Советтар Союзы осоронда ул иҫкереп, юҡҡа сыға. Сер түгел, алға китеш һиҙелһә лә, иман әлегә аңыбыҙҙа ныҡлы урын алмаған. Һәр ауылда тиерлек эшһеҙ, башҡалар елкәһендә көн күргән, эскелек йәшәү рәүешенә әйләнгән кешеләр бар. Бигерәк тә йәштәрҙең бындай тормошҡа риза булыуы хафаға һала. Ошо ҙур «ғәрәсәтте» баҫыу маҡсатында абҙаҡтар иман йорто - мәсет төҙөү ҡарарына килә.
Бындай изге ниәт менән ауылдың әүҙем кешеһе - Зыя Ишбулдин сығыш яһай. Был уның йәш саҡтан күңел төбөндә йөрөткән яҡты хыялы була. Тәүҙә ул «Учалы транстехсервис» йәмғиәте директоры Вадим Моратшинға мөрәжәғәт итә. Ҡалалағы З. Рәсүлев исемендәге, Сәфәр, Иҫке Байрамғол ауылдары мәсеттәрен төҙөүҙә тос өлөш индергән Вадим Рәшит улы үтенесте кире ҡаҡмай. Уның ярҙамы менән 150 кубометр төҙөлөш ағасы юллап алына. Әммә был эштең башы ғына. Булған материалды әҙерләп, буратып, нигеҙ һалып, мәсетте күтәреү кәрәк бит әле.
(№ 86)

Ҡарағаты, сейә, еләге...27.07.2015

Ҡарағаты, сейә, еләге...Июль айы - емеш-еләк өлгөргән мәл. Кешеләр, бигерәк тә, ауыл халҡы, миҙгеле менән файҙаланып тәбиғәт биргән байлыҡты һатып, аҡса эшләп ҡалырға тырыша. Сауҙаның нисек барыуы, хаҡтар күрһәткесе менән ҡыҙыҡһынып, беҙ ҙә баҙар яғына юл алдыҡ.
Йөрөп ғәҙәтләнгән маршрут буйынса аяҡтар үҙҙәренән-үҙҙәре элекке «бәләкәй баҙар» яғына ынтылды. Һатыу урыны ябылһа ла, кешеләр магазин алдында сауҙа итеүҙе хуп күрә. Беҙ барып еткәндә унда ни бары ике генә кеше еләк тәҡдим итә ине. Мөләйем йөҙлө ханымдан ғәҙәттә теҙелешеп ултырған кешеләрҙең ҡайҙа булыуы менән ҡыҙыҡһынам.

- Бында һатыу итеү тыйыла. Үҙәк баҙарға күсерҙеләр бит. Ҡала филармонияһы артында, ҡышын һырғалаҡ булған урында ла сауҙа өсөн урын асҡандар. Ҡаланыҡылар, ауылдан килеүселәр шунда һатыу итә. Әммә, юл өҫтө булмағас, ул урында тауарҙы үткәреүе ауыр, көн буйы тиерлек ултырырға кәрәк. Ә бында әллә кешеләр йөрөп күнеккән, әллә башҡа сәбәптәр - тауарыбыҙҙы тиҙ арала һатып ебәрәбеҙ, - тигән яуап алдым.
Икенсе ханымға мөрәжәғәт итәм. Биш литр ер еләгенә ул 350 һум һорай. Ҡунаҡбай ауылынан алты бала әсәһе Гөлназ Әхмәҙиева миҙгелле кәсеп менән йыл һайын шөғөлләнә. Ул ғына түгел, мәктәптә уҡыусы балалары ла үҙ йүндәрен үҙҙәре күрә: еләк һатып йыйылған аҡсаға яңы уҡыу йылына баштан аяҡ кейенәләр. Уҙған йыл 30 меңгә яҡын аҡса эшләгән, быйыл йөрөргә транспорт булмау сәбәпле, аҙ ғына кәмерәк килем алған.
(№ 84-85)

Изге айҙы йомғаҡлап22.07.2015

Изге айҙы йомғаҡлап«Хафиз» һүҙе ни аңлатҡанын беләһегеҙме? Ғәрәп теленән «яттан белеүсе» һәм «һаҡлаусы» мәғәнәһендә тәржемә ителә икән. Мәғлүм булыуынса, изге Ҡөрьәндең бер хәрефе лә үҙгәртелмәҫкә тейеш. Ун дүрт быуат элек Мөхәммәт пәйғәмбәргә (с.ғ.с) төшөрөлә башлаған сүрәләрҙең сафлығын һаҡлау өсөн хафиздар кәрәк була ла инде.
Аңлашыла, хәҙерге заманала мосолмандар-ҙың төп китабының ҡағыҙҙағы баҫмалары бихисап, шулай ҙа хафиздар институты (ниндәйҙер бурыс башҡарған төркөм мәғәнәһендә) һаҡланып килә. Ғәйәт ҙур күләмдә аяттарҙы яттан белеүҙән тыш, уларҙы дөрөҫ һәм матур итеп декламациялауҙа сикһеҙ камиллашырға мөмкин бит. Ҡөрьән-хафиздарға мосолманлыҡта өлгө булырға ынтылыу ҙа шарт итеп ҡуйыла.

Изге Рамаҙан айында Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты рәйесе Тәлғәт хәҙрәт Тажетдиндың һорауы буйынса илебеҙгә 120 дәрәжәле хафиз килә, шул иҫәптән 9 кеше - Башҡортостанға. Был алым беренсе тапҡыр ҡулланылмай икән, ә бына Учалыға килгәндәре әлегә тиклем юҡ. Ҡала һәм район имам-мөхтәсибе Дим хәҙрәт Закировтың юллауы буйынса быйылғы Рамаҙан айында төбәгебеҙҙә доғалар өлгө кимәлендә дөрөҫ яңғыраны - Төркиәнән Әрдәм хәҙрәт ҡунаҡ булып килә.
(№ 82)

Теүәл һәм йыйнаҡ булырға кәрәк22.07.2015

Күп кеше хәтерләйҙер, заманында «прописка» тигән тµшµнсә була торғайны. Уның урынына «Граждандарҙың күсеп йµрµү, даими тороу һәм йәшәү урындарын һайлау иреклеге тураһында» федераль закон даими тороу һәм йәшәү урыны буйынса теркәлеү (регистрация) алымын ғәмәлгә индерҙе. Был шартты үтәү бµтә Рәсәй граждандарынан талап ителә. Кешеләрҙең теркәлеү һәм күсеп йµрµүҙәренә бәйле һорауҙар менән федераль миграция хеҙмәтенең БР буйынса идаралығының Учалы бүлеге начальнигы Радик Юнысовҡа мµрәжәғәт иттек.
-Радик Хәҙис улы, беҙҙең тµбәктә миграция ҡануниәтен боҙоу осраҡтарының ниндәй тµрҙәре күберәк асыҡлана?
- 20 һәм 45 йәш тулғас йә никахлашып фамилия алмаштырғас, 30 тәүлек эсендә кеше паспортын яңыртырға тейеш. Ошо дәүерҙән һуң ғәмәлдән сыҡҡан тип иҫәпләнә. Закон менән ҡаралмаған яҙыуҙар яҙылған осраҡта ла тµп документ булыуҙан туҡтай. Хәтерҙә, бер ир паспортына авторучка менән танышының телефон номерын яҙған ине. Әлбиттә, ундай паспорт менән эш итеп булмай, берҙән-бер сара - яңыртыу. Паспортты юғалтып, яңыһын алыуҙы үҙ ваҡытында хәстәрләмәгән осраҡтар ҙа бар. Бер ҡатын, 1995 йылда паспортым юғалғайны, тип килде. Ғәжәп, нисектер 20 йыл «ер менән күк араһында эленеп» тора алған! Бәғзе граждандар даими тороу йә йәшәү урыны буйынса теркәлмәйҙәр. Төп өлөштә - республиканың башҡа райондарынан һәм илдең башҡа төбәктәренән килеүселәр. Ундайҙар һаны 300 кешегә тиклем етә тип төҫмөрләргә мөмкин. Асыҡлана баралар, аңлатыу эше үткәрелә, барыбер теркәлергә тура килә. Ә киреләнгәндәр 19.15.1-се статья буйынса административ яуаплылыҡҡа тарттырылалар.
- Ҡайҙалыр бараһың икән, күпме ваҡыт теркәлмәҫкә мөмкин?
(№ 83)

Афарин, наурыҙҙар!22.07.2015

Афарин, наурыҙҙар!Булған заманалар, һәр ауылда һабантуй үткәрелгән. Һуңғараҡ дәүерҙәрҙә колхоз-совхоздарҙың үҙәк усадьбаларында ғына ойошторолдо. Ә коллектив хужалыҡтар тәләф булғас, район һабантуйы ғына тороп ҡалды. Уныһы инде бµтә ауылдаштарҙың, айырыуса ситтә йәшәгәндәрҙең һирәкләп булһа ла осрашыуға ихтыяждарын ҡәнәғәтләндерә алырлыҡ түгел. Хәйер, яҡшы бер нәмә лә эҙһеҙ юғалмай, элекке һабантуйҙар бµгµнгµ кµндә «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» һәм шәжәрә байрамдарына трансформацияланды тип әйтеү хата булмаҫтыр.
18 июль кµнµ Наурыҙҙа үткәрелгән «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» сараһы айырыуса һабантуйҙы хәтерләтте. Ҡапсығай тауы итәгендәге «Һыу аръяғы» тип аталған ҙур аҡланда һәр урам йәйләү ҡорған ине. Уртала - сәхнә. Ситтәрәк - тирмәләр, ағас ботағынан булһа ла, уйынсыҡтай матур йәйге ҡыуыштар (бесән мәлендә элек барыһы ла ошондайҙы ҡорор булған). Ә бер торлаҡты нисек атарға ла белмәй аптырап ҡалдыҡ - стеналары буралап һалынған, ҡыйығы - ҡыуышты хәтерләтә. Матур итеп ҡоймалар ҡуйылған, ошо урамда йәшәгән йә ошонан сыҡҡан абруйлы кешеләрҙең фотолары менән стендтар тулы мәғлүмәт бирә. Һәр урам мәҙәни программа ла әҙерләгән. Ә бейеү тәңгәлендә наурыҙҙарға бар тµбәктә тиңдәрҙе табыуы ҡыйындыр. «Ләйсән» бында ярала бит! Бына, мә¾әлән, бµгµнгµ кµндә ситтә йәшәһә лә, тыуған ауылын хµрмәт итеп килгән «Байыҡ» конкурсы призеры Радик Хәлиловтың бәләкәй улының бµркµт кеүек осоп бейеүенә һоҡланмаусылар булмағандыр. Күҙ генә теймәһен, балалар араһында үткәрелгән «Байыҡ» конкурсында уңышлы сығыш яһауын теләп ҡалайыҡ.
(№ 83)

Был донъяла ниҙәр бар?14.07.2015

  Был донъяла ниҙәр бар?- Республикала сүп-сар полигондары етешмәй, проблема бик киҫкен тора. Районығыҙҙа 2008 йылдан эшләй башлаған объекттың тәбиғәтте һаҡлау ҡануниәте талаптарына тура килмәүе үкенес. Үлсәү контроле, сүпте эшкәртеү линияһы юҡ. Ҡуртымға алыусы етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү буйынса эшләргә бурыслы. Заманса технологияларҙы ҡулланыу иң отошло вариант. Беҙҙең өсөн иң мөһиме - ҡалдыҡтарҙы эшкәртеп, икенсел сеймал сифатында ҡулланыу. Тәбиғәтебеҙ бик үҙенсәлекле һәм гүзәл. Уны һаҡлау - һәр кемдең изге бурысы. Экология мәсьәләһендә киләсәк заман юҡ. Уны бөгөн ҡайғыртырға кәрәк, - тине Илдар Һаҙыев.

Шаулап-гөрләп баш ҡалабыҙҙа БРИКС һәм ШОС саммиттары үтеп китте. Шөкөр. Был хаҡта айырым материал баҫылыр. Ә әлегә, рустарҙың йәмһеҙ яңғыраһа ла, бик тапҡыр әйтемен иҫкә алырға тура килә - «Сусҡа ҡайҙа ла бысраҡ табыр». Ниңә тигәндә, саммит алдынан республикабыҙ дошмандары, Башҡортостан ошондай дәрәжәле халыҡ-ара йыйын үткәрергә бөтөнләй әҙер түгел, тип саң ҡаҡтылар, дәлилдәре лә бар кеүек ине… Һүҙҙәре раҫ булманы - саммиттар бик юғары ойоштороу кимәлендә үтте. Юҡҡамы ни, сараға йомғаҡ яһап, пресс-конференция үткәргәндә РФ Президенты Владимир Путин республикабыҙ етәкселегенә рәхмәт һүҙҙәре әйтте.
(№ 81)

Һаҡсыл ҡараш кәрәк14.07.2015

Һаҡсыл ҡараш кәрәкУҙған йома БР-ҙың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев эш сәфәре менән Учалыла булды. Ҡала-район предприятиеларының экологик хәле менән яҡындан танышты, район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев менән тирә-яҡ мµхитте һаҡлауға ҡағылышлы һорауҙарҙы тикшерҙе.
Илдар Рим улы иң тәүҙә «Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты»нда туҡталды. Бында ул нейтралләштереү станцияһын, ҡал-дыҡтарҙы утилләш-тереү урынын һәм карьерҙы ҡараны. Предприятиела бер-нисә йылдан сәнәғәт ҡалдыҡтарын һаҡлау урыны тулһа, уларҙы карьер үҙәгенә түгергә планлаштыралар.
- Учалының тәбиғәте бик матур, икенсенән ер аҫты ҡаҙылмалары, мәғдән сығарыу ҙа алға киткән. Шулай булғас, экологик яҡтан ҡарағанда, проблемалар ҙа аңлашыла. Предприятиеларҙа экология мәсьәләләрен хәл итеү буйынса аныҡ эштәр башҡарылырға тейеш. Былтыр йәйге ташҡын ваҡытында тау-байыҡтырыу комбинатының байтаҡ күләмдәге таҙартылмаған бысраҡ һыуҙары райондың һәм Силәбе µлкәһенең һыу ятҡылыҡтарына ағып тµшµп ҙур проблема тыуҙырғайны. Сәбәптәрен кисек-мәҫтән асыҡлап, эҙемтәләрен бµтµрµргә ҡушылғайны. Комбинат тарафынан кәрәкле саралар планы тµҙµлдµ. Предприятиеның был эшкә яуаплы ҡарауҙарын, тирә-яҡ мµхит торошон яҡшыртыу буйынса ҙур эштәр башҡарыуҙарын билдәләп үтергә кәрәк,- тине Илдар Рим улы.

Тирә-яҡ мµхитте зарарлы тәьҫирҙән һаҡлау маҡсатында 2007 йылда Учалы сәнәғәт майҙансығында ташландыҡ һыуҙарҙы таҙартыу ҡоролмаһы сафҡа индерелде, етештереүсәнлеге тәүлегенә 15 мең кубометр тәшкил итә. Ошондай уҡ ҡоролмаларҙы комбинат оҙайлы йылдар «Үҙйылға» һәм «Йәштәр» ятҡылыҡтарында ла файҙалана. Шулай уҡ киләсәктә яңы таҙартыу ҡоролмаларын тµҙµү ҙә планлаштырылған. Әлеге ваҡытта «Уралмеханобр» институты менән килешеү тµҙµлә, тәҡдим ителгән технологияларға лаборатор тикшереүҙәр үткәрелә. Эштәрҙе атҡарып сығыу ваҡыты - 2015-2016 йылдар. Атмосфера һауаһын бысраныуҙан һаҡлау йәһәтенән предприятие йыл һайын ремонт эштәрен үткәреп тора, газ таҙартыу ҡорамалдары алмаштырыла. Барлыҡ ҡоролмалар ҙа тәбиғи газ яғыулығы менән эшләй.
(№ 81)

Йәш сәсәндәр һынатмай14.07.2015

Йәш сәсәндәр һынатмайЙәмле Бөрйән районы ерендә «Урал батыр» эпосын яттан һөйләүсе йәш сәсәндәр конкурсы уҙҙы. Быйыл ул 17-се тапҡыр ойошторолдо. «Ағиҙел» лагерында зональ этапта еңеп сығыусы республикабыҙҙың 28 командаһынан 112 кеше көс һынашты. Учалы районы уҡыусылары йыл һайын ярышта үҙ оҫталығын күрһәтеп, төбәк данын яҡлай. Бына быйыл да Учалы ауылы башҡорт гимназияһының 11-се класс уҡыусылары Булат Шәрифйәнов, Дим Шаһабутдинов, Эмиль Варин һәм Мулдаҡай мәктәбенең 10-сы класс уҡыусыһы Зарема Әминева вәкилләгән команда ҙур уңышҡа өлгәште.
Ярыш ике этапта уҙа. Тәүгеһендә эпосты тулыһынса ятлаусылар көс һынаша. Улар араһынан гран-прины беҙҙең Зарема яулай! Ҡобайырҙан өҙөк сәхнәләштереүҙә лә беҙҙекеләр алдынғылыҡты бирмәй. Һөҙөмтәлә, Учалы командаһы юғары баҫҡыс - I урында.

Мулдаҡай ауылы ҡыҙы Зарема конкурста тәүге йыл ғына ҡатнашмай. 2014 йыл республикала I урынға өлгәште ул. Эпосты ятлауҙы йәш сәсәниә түбәнге кластарҙа уҡ башлай. Халыҡ ижадына һөйөүҙө унда Мулдаҡай мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Зөлфиә Әминева уята. 8 класта етәксе менән уҡыусы эшкә етди тотоналар - «Урал батыр» эпосын ятан һөйләүселәр конкурсының республика этабына сығыу маҡсат итеп ҡуйыла. Әлбиттә, 4500-ҙән ашыу юлдан торған тексты тулыһынса хәтерҙә ҡалдырыу ауыр хеҙмәт. Был эш көн һайын атҡарылған. Зарема әйтеүенсә, ул тәбиғәттән бирелгән феноменаль хәтергә эйә түгел, тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ һәм теләк булһа һәр уҡыусы ҡобайырҙы үҙләштерә ала.
(№ 79-80)


Материал ебәрергә

Рубрикалар


Яңылыҡтар архивы




Номерҙар архивы

Яңылыҡтар календары

«    Июль 2015    »
ДшШшШршКйЙмШбЙкш
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031 

Популяр яңылыҡтар


Агроном -  ул ер  табибыАгроном - ул ер табибы
«Кем дә кем, бер башаҡ үҫкән ерҙә тағы берҙе...

Нисек йәшәйһең, өкө?Нисек йәшәйһең, өкө?
Ҡыҙыҡ, әгәр ҙә төнгө һунарсы Өкө әфәндегә, йә,...

Намыҫ менән эшләйҙәр һәм йәшәйҙәрНамыҫ менән эшләйҙәр һәм йәшәйҙәр
Байрамғолдар ашлыҡ һуғыу, һөт һауыу буйынса элек...

Бер нөктә - УчалылаБер нөктә - Учалыла
Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан ...

ФотофактФотофакт
Сираттағы «Аҙна һайын приз» лотерея уйынында...


Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.