» Гәзиттең номеры: 100

«Рәхмәт белдереү» ҙә ришүәт менән бер15.12.2017

Коррупция - вазифалы кешенең вазифа биргән вәкәләт һәм хоҡуҡтарын үҙ файҙаһына ҡайырып, дәүләт һәм йәмәғәт мәнфәғәттәренә зыян килтереүе.
«Коррупция» тип танылыу өсөн вазифалы кешенең закон боҙоп эш итеүе шарт түгел. Кемдер вазифа бурыстарын үтәгән өсөн «күстәнәс» ала икән - был да ришүәтселек.

Учалы район-ара прокурор урынбаҫары Артур Ғәлиев менән осрашып, коррупцияға, власть эшмәкәрлегенә бәйле хоҡуҡ боҙоу осраҡтары тураһында бәйән итеүен һораныҡ.
- Быйыл ғинуар айында Учалы ауыл ултырағы хакимиәте башлығы урынбаҫары итеп йәш ир эшкә алынған була. Квалификацияһын раҫлау өсөн Магнитогорск дәүләт университеты тарафынан бирелгән «Сәнәғәт һәм граждандар төҙөлөшө» һөнәре буйынса диплом килтерә. Тәфтиш барышында «инженер» ква-лификацияһына законлы юл менән ирешмәгән, 2014 йылда ҡырҡ мең һумға ялған диплом һатып алғанлығы асыҡлана. РФ Енәйәт кодексының 327-се статьяһы буйынса (күрәләтә ялған документтарҙы файҙаланыу) суд алдына баҫа. Ғәйебен таныны, ун мең һум штраф түләүгә хөкөм ителде.
Ошондай уҡ ун мең һум штраф язаһына район хакимиәтенең торлаҡ-коммуналь хужалығы бүлеге начальнигы вазифаһын биләгән граждан да тарттырылды. Ул кадрҙар бүлегенә Урал дәүләт техник университетының ялған дипломын килтергән була.
(№ 100)

Һарыҡ тиреһе дауалай15.12.2017

Һарыҡ тиреһе дауалайДауа - аяҡ аҫтында, тигән боронғолар. Ысынлап та, элек халҡыбыҙ сир-сырхауға шифаны ашаған ризығы, шөғөлләнгән кәсебе, тәбиғәт биргән һанһыҙ ниғмәттәр аша тапҡан. Үкенескә ҡаршы, был дауалау алымдарының, им-том серҙәренең бихисабы онотолған, тиергә була, сөнки хәҙер беҙ саҡ ҡына сөскөрһәк тә, дарыу ҡаба һалабыҙ, ә дарыуҙың яртыһы - ағыу, тигәнде онотоп ебәрәбеҙ. Борон-борондан малсылыҡ менән ныҡлап шөғөлләнгән халҡыбыҙ тап ошо тармаҡҡа бәйле бағым серҙәрен дә яҡшы белгән. Мәҫәлән, һарыҡтың итен дә, йөнөн дә, тиреһен дә әләф-тәләф итмәйенсә әүҙем ҡулланғандар.
өндән кейеҙ һәм тула баҫып, тирмә ҡорғандар, кейем теккәндәр. Йәш килендәрҙең бирнәһендә һарыҡ йөнөнән эшләнгән зиннәтле балаҫтар булһа, егеттәр ҡалымға һарыҡ биргән. Тиреһе дауа өсөн ҡулланылған, йәғни һалҡын тейҙергән кешене яңы һуйылған һарыҡ тиреһенә урап һалғандар, эс майын иретеп эсергәндәр, яҡшылап тәненә япҡандар.
Тәнгә дауа
Аяҡ-ҡулы, арҡа-биле һыҙлап, быуындарына һары һыу йыйылып ыҙалаған кешене тирегә төрөп дауалау өсөн һау-сәләмәт, бөтә ағзаһы теүәл, ҡарар күҙгә күркәм һарыҡ малы һайлана. Яңы һуйылған мал тиреһе йылы ғына килеш ауыртҡан ергә яҡшы итеп урап бәйләп ҡуйыла. Был эш тандыр ғына итеп яғылған мунсала башҡарыла. Тиренең йылыһы бөткәнсе, кеше тирләгәнсе тоторға кәрәк. Аҙаҡ өс көн самаһы ныҡ һаҡланыу, йылы кейенеп йөрөү шарт. Ҡулланылған тирене, Ер-Әсәгә рәхмәт әйтеп, ергә күмергә кәрәк.
Һарыҡтың эс майы ла ныҡ файҙалы. Уны тимерәү, һыҙлауыҡ, сиҡан кеүек тире ауырыуҙарына, оҙаҡ бөтәш-мәй ыҙалатҡан яраларға, табала ҡыҙҙырып, эҫе килеш һөрткәндәр. Беҙҙең олатай-өләсәйҙәр мунсаға инер алдынан йәки йәйҙең эҫе көндәрендә, мейе кипмәһен тип, баш түбәһенә һарыҡтың эс майын йә һары май һылап, сәй ҡурғашы менән ҡаплап, яулыҡ ябыныр булған. Был кешенең зиһене томаланмаһын, хәтере насараймаһын өсөн эшләнгән. Әлеге ваҡытта тап ана шундай сирлеләр - иҫен юғалтып, аҡылдан яҙып ауырыусылар күп.
Бының сәбәбе мейе кибеүҙә түгелме икән, тип уйлап ҡуяһың ҡайһы саҡта, сөнки күптәр эҫе ҡояш аҫтында ла яланбаш йөрөүҙе хуп күрә.
Һарыҡ малының тиреһен, майын ғына түгел, йөнөн дә дауалауҙа ҡуллана белгәндәр. Тубыҡтар һыҙлап ыҙалатһа, сайырлы йөн бәйләгәндәр. Ҡатыу менән йонсоған кешенең арҡаһына япҡандар. Һарыҡ йөнөнөң көнкүрештәге ҡулланылышы ла бик киң: баҡта юрған һырығандар, баш ауыртҡанда мендәр эшләгәндәр.
Йөндән бәйләнгән ойоҡбаш, баҫылған быйма ла йылы, уңайлы булыу менән бер рәттән дауалау көсөнә эйә.
Кейеҙҙең шифаһы
Башта тәүтормош кешеһе ҡырағай һарыҡтарҙан ҡойолоп ҡалған һәм уҡмашҡан йөндө ҡаралды итеп файҙаланырға өйрәнә. Археологтар раҫлауынса, үҫем-лек сеймалынан туҡыма яһау күпкә иртәрәк тарала.
Кейеҙ беҙҙең эраға өс мең йыл ҡалғас ҡына күренә башлай. Баҡһаң, ныҡлы кейеҙҙе һарыҡ йөнөнән генә яһап була икән. Тап унда ғына кутикула тигән сайырлы тиресәнең өлөшө күп. Кейеҙ баҫҡанда ошо кутикулалар бер-береһенә уҡмашып-йәбешеп бөтөн туҡыма бар-лыҡҡа килтерә. Тап шуға көҙ ҡырҡылған һарыҡ йөнөнә өҫтөнлөк бирелә, сөнки унда сайыр күберәк була. Ә ҡырағай һарыҡтың йөнөндә был кутикулалар аҙ булған, йорт һарыҡтары пәйҙә булғас ҡына кейеҙ баҫыуға ныҡлап тотоналар. Кеше тәүҙә ат һәм этте эйәләштереп, һуңынан ҙур һарыҡ көтөүҙәре үрсетә башлай. Шөғөл өсөн йөн күп кәрәк бит инде, бәләкәй генә тирмә өсөн дә, кәмендә йөҙ килограмм талап ителә, ти.
Ата-бабаларыбыҙ кейеҙ - тәнгә дауа икәнен былай ҙа белгән. Һуңғараҡ был хәҡиҡәт ғилми йәһәттән дә дәлилләнә. Үткән быуатта йәшәгән немец ғалимы, «Яҡ-шы кейем - сәләмәтләнеү ысулы» китабы авторы Густав Йегерҙың раҫлауынса, һарыҡ йөнө (тере йәнлектән киҫелгән булыуы шарт) кеше тиреһендә пәйҙә булған зарарлы матдәләрҙе тарҡата. Ғөмүмән, профессор фекеренсә, тик йөн туҡымалар ғына кешегә ыңғай йоғонто яһай. Синтетика түгел, хатта мамыҡ, етен йә киндер ҙә ул тиклем файҙалы түгел.

Файҙаһы ҙур
Кейеҙҙең сихәт көсө күп факторҙар менән аңлатыла. Шул иҫәптән, юғары һауа үткәреүсәнлек (тәнде берсә ҡыҙыуҙан да, һыуыҡтан да һаҡлай) һәм гигроскопия (уҙ ауырлығынан утыҙ өс процентҡа тиклем дымды һура ала. Мамыҡ туҡыма - һигеҙ процент) һәләттәре. Ошо арҡала бик яҡшы терморегулятор, тип һанала. Өҫтәүенә, дым һәм һауа кейеҙ аша актив циркуляция башҡарғас, кер тупланмай. Һәр хәлдә лә, башҡа туҡымаларға ҡарағанда байтаҡҡа әҙерәк.
Микромассаж тураһында ла телгә алырға кәрәк. Иҫәпһеҙ-һанһыҙ йөн киҫәксәләре тәнде һиҙҙермәй генә сәнскеләп дауалай - ҡан әйләнешен, тын алыуҙы ифрат яҡшырта.
Билдәле, ыңғай электр ҡыры (электрическое поле) бер ҙә организмға ыңғай йоғонто яһамай. «Чижвский люстраһы» кеүек сәләмәтлек приборҙары фәҡәт кире электр ҡыры барлыҡҡа килтереүгә ҡоролған. Кейеҙҙәге йөн бер-береһенә ышҡылып кире электростатик ҡыр пәйҙә итә, кеше тәнендәге ыңғай заңрядты кәметә. Ә иң мөһиме - кейеҙҙә ланолин (сайыр) күп. Бик көслө тәбиғи антисептик, йәғни сереү, шешеүҙән һаҡлаған матдә. 35-37 градуста иреп, кеше тәненә лә һеңә. Мускулдар көсөргәнешен кәметә, һөйәктәргә, ҡан әйләнеше һәм тын алыу системаларына ыңғай тәьҫир итә.
Кейеҙҙән баҫылған әйберҙәр, экологик таҙа материалдан булғанға күрә, төрлө сирҙәрҙән, әйтәйек, ҡул һыҙлауынан, йөрәк сиренән, нервы ҡуҙғыуынан дауа була ала. Уның дауалау көсө - һарыҡ йөнөнөң ҡояш энергияһын туплау һөҙөмтәһе. Быйма баҫыу өсөн дә тик һарыҡ йөнө генә ҡулланыла бит. Һарыҡ йөнө быуындар һыҙлауынан һаҡлай, аяҡты йылытып, ҡан тамырҙарын киңәйтә һәм йөрөшөн көйләй. Әгәр ҙә һәр кем үҫмер йәшкә тиклем  быйма кейһә, артабан һыуыҡтарға бирешмәйәсәк, тигән фараз үҙенсәлекле йәшәй беҙҙең халыҡта.

Ҡаралды ғына
түгел!

Кейеҙ - башҡорттарҙың көнкүрешендә киң ҡулланылған ғәҙәти ҡаралды әйбере һәм материал. Төп тәғәйенләнеше - тирмә ябыу. Иҙәнгә һәм урындыҡҡа түшәгәндәр, стенаға элгәндәр. Баш кейеме (бүрек, ҡолаҡсын), аяҡ кейеме (сарыҡ, ҡата) теккәндәр. Эйәр, ҡамыт-дуға, серге яһау өсөн файҙаланғандар. Хатта ба-лаларға уйын өсөн туп та кейеҙҙән әтмәләнгән икән. Күсмә халыҡтарҙың уҡ-ҡылыстан һаҡлаған кейеҙ хәрби кейем (доспех) яһауҙары күптән билдәле.
Кейеҙҙе биҙәү өсөн йөндө кәрәкле формала әүәләп, төп ҡатлам өҫтөнә һалғандар; тәбиғи аҡ һәм ҡара төҫтәрҙе файҙаланғандар.
Башҡорттарҙа кейеҙ - үҙенә бәхет, ырыҫ, түллелек тарта тип иҫәпләнгән. Кейеҙ баҫыу - уңайлы көнкүреш кәрәк-ярағы етештереү генә түгел, оҙон ғүмер һәм сәләмәтлек юрау йолаһы. Халҡыбыҙҙа «Кейеҙгә баҫтырыу» йолаһы таралған була: кәләш кейәү йортона килгәндә, аттан төшөү менән аҡ кейеҙгә аяҡ баҫҡан. «Кейеҙгә ултыртыу», «Килен урынын күрһәтеү» - ошо уҡ йоланың төрҙәре. Был йолалар именлек һәм бәхет теләүҙе кәүҙәләндергән.
(№ 100)

Эшмәкәрлек һөҙөмтәле15.12.2017

Эшмәкәрлек һөҙөмтәлеБөгөнгө көндә районыбыҙҙың һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары, пенсионерҙары ниндәй хәстәрлектәр менән йәшәй? Урындағы ойошмалары нисек эшләй? Райондың ветерандар Советы рәйесе Рафаэль Фәрүәз улы Фәйзуллин менән ошо хаҡта әңгәмә ҡорҙоҡ.
- Тәүҙә үҙегеҙ менән таныштырып китмәҫһегеҙме?
- 1955 йылда Учалы ауылында тыуҙым, шунда үҫтем. Хаҡлы ялға сыҡҡансы, «Энергоремонт» йәмғиәтендә социаль эштәр буйынса директор урынбаҫары һәм профком рәйесе булып эшләнем. 2017 йылдың май айынан ветерандар Советына рәйес итеп һайлап ҡуйҙылар.
- Ойошмала нисә ағза иҫәпләнә?
- Районда барлығы ун һигеҙ меңдән ашыу ветеран һәм пенсионер иҫәпләнә, шуларҙың 31-е - һуғыш ветераны. Ҡала-район буйынса Советыбыҙҙың 53 беренсел ойошмаһы теркәлгән. Ауылдарҙа, территориаль принцип буйынса, ауыл Советтарында берләшһәләр, ҡалала - элек эшләгән предприятиеларҙа. Тик шуныһы бар, бөгөнгө көндә ОРС, тимерле-бетон изделиелары заводы кеүек байтаҡ ойошма-предприятиелар бөтөрөлгән. Уларҙа эшләп хаҡлы ялға сыҡҡан ололарға ветерандар Советында айырым бүлмә бүлгәнбеҙ, беренсел ойошма ла барлыҡҡа килде.
«Афған һәм чечен хәрби хәрәкәтендә ҡатнашыусылар» клубы, «Йөрәк хәтере» ойошмаһы ла әүҙем эш алып бара.Улар менә һәр яҡлап хеҙмәттәшлек итәбеҙ.
- Рафаэль Фәрүәз улы, билдәле булыуынса, һуңғы дәүерҙә районда ветерандар хәрәкәте әүҙемләште. Үтеп барған йылда ниндәй эштәр башҡарырға өлгөрҙөгөҙ?
(№ 100)

Фотофакт15.12.2017

ФотофактСираттағы «Аҙна һайын приз» лотерея уйынында бәхет Ишмәкәйҙән Рафаэль Фазлетдиновҡа йылмайҙы. Уға бүләккә графин һәм стакандар йыйылмаһы эләкте.
Рафаэль Фәсхетдин улы тәжрибәле механизатор һәм малсы. Тормош иптәше Рәшиҙә Сабирйән ҡыҙы менән биш балаға ғүмер бүләк иткәндәр. Бөгөнгө көндә уларҙың ун ейән-ейәнсәрҙәре, алты бүлә-бүләсәрҙәре бар. Әйткәндәй, ошо арала бергә татыу йәшәүҙәренә 55 йыл тула. Ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ!
(№ 100)

Һөйөнөстәребеҙ уртаҡ15.12.2017

Һөйөнөстәребеҙ уртаҡЗАГС һүҙен ишетеү менән күҙ алдына шаулап-гөрләп үтеүсе туй тантаналары, аҡ күлдәкле кәләштәр, ыҫпай кейенгән кейәүҙәр, биҙәлгән машиналар, яңы донъяға килгән сабыйҙар күҙ алдына килә.
Әммә гражданлыҡ хәле акттарын теркәү идаралығы хеҙмәткәрҙәре өсөн тормош туйҙан ғына тормай. Улар башҡарған ҡолас еткеһеҙ эштәрҙең иҫәбе-һаны юҡ.
Һөнәри байрамдары алдынан ҡала-районыбыҙҙың ЗАГС бүлеге хеҙмәткәрҙәре менән осраштыҡ. Кеше тормошондағы бөтә мөһим хәл-ваҡиғаларҙы теркәү менән шөғөлләнгән был учреждение эшмәкәрлегенең мөһимлегенә үҙем шаһит булдым. Көнөнә уртаса алтмышҡа яҡын кешене ҡабул итергә тура килә уларға.
Бүлектә үҙ эшен яҡшы белгән, тәжрибәле белгестәр эшләй. Бүлек начальнигы Зифа Мотаһарова, баш белгес-эксперт Резеда Иҫәнғолова, әйҙәүсе белгес-эксперт Наталья Авсейцева, 2-се разрядлы өлкән белгес Гөлнара Сәлихованың юғары профессионализмын билдәләп үтергә кәрәк. Улар граждандарҙың хоҡуҡтарын яҡлауға йүнәлтелгән мөһим бурыстарҙы атҡара, ғаилә һәм демографик сәйәсәт һағында фиҙаҡәр хеҙмәт итә.
(№ 100)

Исеме мәңгеләштерелде16.12.2016

Беҙҙең Учалы ере элек-электән һоҡланырлыҡ, үрнәк алырлыҡ шәхестәргә бай булды. Тарихҡа ингән ихтилалдар башлыҡтары, һуғыш һәм хеҙмәт геройҙары, мәшһүр сәсәндәр, сәнғәт әһелдәре, ғалимдар, яҙыусылар, журналистар... Һанап бөтөрлөк тә түгел. Шуларҙың береһе хаҡында ғына һүҙ алып бармаҡсымын.
Ғәләүетдинов Ишмөхәмәт Ғилметдин улы 1948 йылдың 1 ғинуарында Сораман ауылында тыуған. 1969 йылда БДУ-ның филология факультетын та-мамлағас, Тарих, тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институтында ғилми хеҙмәткәр булып хеҙмәт юлын башлай. 1971-1973 йыл-дарҙа Үзбәк ССР-ы Фәндәр Академияһының А.С. Пушкин исемендәге Тел һәм әҙәбиәт институтының тикшеренеүсе-стажеры. Унда ул төрки яҙма ҡомартҡыларҙың мәғәнәһен аңлатыу методикаһын үҙләштерә. 1993 йылдан алып Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Акаде-мияһы Президиумының баш ғилми сәркәтибе, 1995 йылдан мөх-бир ағзаһы, филология фәндәре докторы (1992), профессор (1994), Рәсәй Федерацияһы гуманитар Фәндәр Академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1994), БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙ-мәткәре (1986).
(№ 100)

Исеме халыҡ хәтерендә16.12.2016

Исеме халыҡ хәтерендә 8 декабрҙә Учалы филармонияһында Башҡорт халҡының автономия алыуына күп көс һалған, ҡаһарман полководец, легендар комбриг, дәүләт эшмәкәре булып танылған яҡташыбыҙ Муса Лут улы Мортазиндың тыуыуына 125 йыл тулыуға арналған «Башҡорт автономияһының барлыҡҡа килеүе, тарих һәм ысынбарлыҡ» тип исемләнгән фәнни-ғәмәли конференция булып үтте. Сара Учалы районы хакимиәте, Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы башҡарма комитеты һәм Башҡорт дәүләт университетының Учалы вәкиллеге менән берлектә ойошторолдо.
Шәхестең юбилейына яҡташтарыбыҙ ентекле әҙерләнгән. Филармония ҡаршыһында Мортазиндың фотоһы һәм һүҙҙәре яҙылған матур баннер элгәндәр. Килгән ҡунаҡтар араһында ша-ярыу ҡатыш, Ленин ба-бай һәйкәле урынына Мортазиндыҡын ҡуй-һалар бигерәк тә шәп булыр ине, тигән тәҡдим дә яңғыраны. Иң мөһиме - һәйкәлде эшләтһендәр генә, ҡуйырға урын та-былыр ул.
(№ 100)


Материал ебәрергә

Рубрикалар


Яңылыҡтар архивы




Номерҙар архивы

Яңылыҡтар календары

«    Ғинуар 2018    »
ДшШшШршКйЙмШбЙкш
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031 

Популяр яңылыҡтар


Ҡайҙа ҡиммәтерәк?Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...

Байрамдар тыныс үтһенБайрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...

Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...

«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...

Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙЯңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...


Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.